Август аенда химиклар күптән мөмкин булмаган кебек тоелган эшне эшли алуларын игълан иттеләр: иң чыдам органик пычраткыч матдәләрнең кайберләрен йомшак шартларда таркату. Пер- һәм полифторалкил матдәләре (ПФАС), еш кына мәңгелек химик матдәләр дип атала, әйләнә-тирә мохиттә һәм безнең тәннәребездә куркыныч тизлектә җыела. Аларның ныклыгы, авыр өзелә торган углерод-фтор бәйләнешенә нигезләнгән, ПФАСны су үткәрми торган һәм ябышмый торган капламалар һәм янгын сүндерү күбекләре буларак аеруча файдалы итә, ләкин бу химик матдәләрнең гасырлар дәвамында саклануын аңлата. Бу зур класс кушылмаларының кайбер әгъзалары агулы булуы билгеле.
Төньяк-Көнбатыш Университеты химигы Уильям Дихтель һәм ул вакыттагы аспирант Бриттани Транг җитәкчелегендәге төркем перфторалкилкарбон кислоталарында һәм PFASның башка классына кергән GenX химик матдәсендә көчсезлек тапты. Кушылмаларны эреткечтә җылыту химик матдәләрнең карбон кислотасы төркеменнән кысып ала; натрий гидроксиды өстәү калган эшне башкара, фтор ионнарын һәм чагыштырмача зарарсыз органик молекулаларны калдыра. Бик көчле C-F бәйләнешен өзү нибары 120 °C температурада башкарылырга мөмкин (Science 2022, DOI: 10.1126/science.abm8868). Галимнәр бу ысулны башка PFAS төрләре белән чагыштырып сынап карарга өметләнәләр.
Бу эшкә кадәр, PFASны бетерүнең иң яхшы стратегияләре кушылмаларны секвестрлау яки аларны бик югары температураларда зур күләмдә энергия кулланып таркату иде - бу хәтта тулысынча нәтиҗәле булмаска да мөмкин, ди Вустер көллияте химигы Дженнифер Фауст. "Шуңа күрә бу түбән температуралы процесс чыннан да өметле", ди ул.
Бу яңа таркату ысулы, бигрәк тә, 2022 елгы PFAS турындагы башка ачышлар контекстында хупланды. Август аенда Стокгольм университеты тикшеренүчеләре Ян Казинс җитәкчелегендәге дөнья буйлап яңгыр суында перфтороктан кислотасы (PFOA) дәрәҗәләре барлыгын хәбәр иттеләр, бу АКШ Әйләнә-тирә мохитне саклау агентлыгының эчәр судагы бу химик матдә өчен киңәш дәрәҗәсеннән артып китә (Environ. Sci. Technol. 2022, DOI: 10.1021/acs.est.2c02765). Тикшеренү яңгыр суында башка PFAS дәрәҗәләренең дә югары булуын ачыклады.
«PFOA һәм PFOS [перфтороктансульфон кислотасы] дистә еллар дәвамында җитештерүдән туктаган, шуңа күрә бу аларның ни дәрәҗәдә нык булуын күрсәтә», - ди Фауст. «Мин моның кадәр күп булачагын уйламаган идем». Казинсның эше, ди ул, «чынлыкта, айсбергның очы». Фауст АКШ яңгыр суында бу элеккеге кушылмаларга караганда югарырак концентрациядә PFASның яңа төрләрен - EPA тарафыннан даими күзәтелмәгәннәрен - тапкан (Әйләнә-тирә мохит фәннәре: Процесслар йогынтысы 2022, DOI: 10.1039/d2em00349j).
Бастырып чыгару вакыты: 2022 елның 19 декабре